RUIMTE EN OPENHEID

Het Ziende in de mens

Zo aan het begin van 2019 wil ik jullie graag de eerste vier van de 195 Sutra’s [i] van een yoga klassieker Zien door yoga van Patanjali [ii]uitleggen. In december heb ik mijn lievelings-Sutra besproken.

Je kunt de Sutra’s zien als yogawegwijzers. Ik ben er nu z’n twintig jaar mee bezig en weet dat ze kostbaar zijn maar niet altijd gemakkelijk. Ze vragen geduld, doorzettingsvermogen, eigen inzicht en geen klakkeloze navolging. Deze zeer oude kennis die uit ervaring met yoga en meditatie vanuit mondelinge overlevering is verkregen, is ook in onze tijd zeer bruikbaar. Ze geeft inzicht in onze geest en wie we werkelijk zijn. Ze is op zo’n manier toe te passen dat we op een gezonde manier omgaan met stress en andere problemen in deze tijd. Ik gebruik de vertaling van Jogchum Dijkstra en Salvatore Cantore en geef mijn eigen interpretatie.

De vier Sutra’s

  1. En nu wordt yoga en het doel ervan (en hoe dat te bereiken) uitgelegd.
  2. Yoga is het stil leggen van de wervelingen van de geest.
  3. Dan komt het ziende thuis in zichzelf.
  4. Anders vereenzelvigt het zich met de wervelingen.

De eerste Sutra vraagt je yoga serieus te nemen. Het is niet zomaar iets. Ga er maar eens voor zitten en vergeet alles wat je tot nu toe gehoord hebt. Klaar?

De tweede Sutra: Yoga is het stil leggen van de wervelingen van de geest. Het doel van yoga is de activiteiten van je geest, hier wervelingen genoemd, tot rust, tot stilte te brengen. Daarbij mag geen geweld gebruikt worden, niets geforceerd worden want dan worden die activiteiten onderdrukt en veroorzaken zij een nieuwe en nog grotere onrust. Denk maar aan een storm, die heeft ook tijd nodig om uit te razen. De wervelingen in de bomen komen pas tot rust als de storm uitgeraasd is. Je kunt de takken er niet van weerhouden om te bewegen tijdens dat uitrazen van de storm.

Het wervelen van de geest is alles wat onze geest doet, de voortdurende maalstroom van gedachten, gedachtenprocessen, beeldgedachten en de gevoelens die daarbij horen. Onze geest is ongelooflijk reactief en dat veroorzaakt die voortdurende stroom.

Er wordt gevraagd ze ongehinderd hun gang te laten gaan, niet te reageren. En hoe kunnen we dat doen? Want het is zeker niet altijd even prettig. Onze geest kan een vriend maar ook een vijand zijn.

De derde Sutra: Dan komt het ziende thuis in zichzelf. Anders gezegd (en dan kom ik terug bij mijn nieuwjaarswens) dan is er openheid, steeds meer verruiming, ontspanning en vrijheid, en uiteindelijk eenheid. (Geen dualiteit, strijd, hindernissen)

Het ziende in de mens is wat ik het moeilijkste kon begrijpen in de yogaopleiding omdat ik het met mijn hoofd probeerde te begrijpen. Wij westerlingen kennen het ook niet of nauwelijks maar het is wel het meest boeiende van wat yoga ons te zeggen en te leren heeft. Juist door het niet te willen begrijpen met mijn verstand en me maar over te geven aan instructies bij oefeningen en meditaties van de leraren, kon ik het ervaren. Door het lesgeven heb ik er ook mijn eigen woorden voor gevonden want ik wil het toch ook kunnen uitleggen. Er is iets in de mens dat in en achter al zijn doen en laten, al zijn waarnemingen, wensen, gevoelens en gedachten, aanwezig is als een onbewogen toeschouwer. Het is open, het is licht, het is onveranderlijk. Het is er altijd. Het wervelen van de geest verbergt of versluiert echter deze onbewogen toeschouwer. Wanneer het wervelen is stilgelegd, kan het ziende in onszelf de aandacht van de geest ‘vangen’. Dan worden het ziende en de geest/lichaam één. Het ziende komt thuis in zichzelf.

Het ziende komt overeen met het ruime bewustzijn en wordt ook wel oerbron, bron van alle leven genoemd. Soms kom ik ook wel eens het woord ‘helikopterview’ tegen maar dat gebruik ik zelf liever niet want het is veel meer dan een standpunt innemen. Hoewel het prima is om daar mee te beginnen.

De vierde Sutra: Anders vereenzelvigt het zich met de wervelingen.

We hoeven ons niet te vereenzelvigen met datgene wat er aan wervelingen in onze geest en ook alle andere sensaties in het lichaam. We hoeven niet te zeggen; “Ik denk”, maar door het Ziende is er het ervaren van de aanwezigheid van een gedachte, een voorbijgaande sensatie. We hoeven niet te zeggen: “Ik heb een lichaam”. We kunnen zeggen: “Er is het ervaren van het lichaam”.

We beoefenen yoga zodat we een compassievolle milde erkennende relatie aan kunnen gaan met al die ervaringen. Vanuit de wereld van concepten die onze geest voortdurend maakt, helpt yoga je te openen voor directe ervaringen. Concepten eigen je je makkelijk toe en ze zijn statisch, onveranderlijk.

In de lessen.

Zowel in de Hatha Yoga als bij het mediteren als bij de mindfulness en compassie cursus krijg je ook te maken met het openen en bewust worden van wat afgesloten is. Het in balans brengen van wat reactief is en het verkennen en onderzoeken van wat verborgen is. Want we komen daarbij verschillende soorten pijn tegen bijv. in de vorm van kwellende wervelingen. Om ons ook daarvoor te kunnen openen zijn we verbonden met het Ziende; is moed en is een milde welwillende ruimhartige compassievolle houding naar al die ervaringen in lichaam en geest nodig.

Wist je dat de huidige mens op één dag net zoveel prikkels te verwerken krijgt als een Neanderthaler in één jaar? Rede genoeg om extra aandacht aan lichaam en geest te besteden.

Aan mijn yoga-leerlingen stuur ik een geleide meditatie om vanuit het bijzondere perspectief van het Ziende, het ruime bewustzijn, een open houding te ontwikkelen. Allereerst naar jezelf.

Jenneke

[i]  Een korte kernachtige zin waarin iets wordt uitgelegd

[ii] 200 jaar voor Christus

Hosting door Studio Projectie